Mija właśnie ćwierć wieku od angielskiego wydania książki Normana Daviesa, poświęconej wojnie polsko-sowieckiej lat 1919-1920 i dopiero teraz ukazuje się ona w polskim przekładzie w oficjalnym obiegu (wydanie podziemne "Przedświt", 1988) pt. Orzeł biały, czerwona gwiazda (Instytut Wydawniczy Znak). Od tego czasu autor - doktor Uniwersytetu Jagiellońskiego, zrobił karierę naukową w Wielkiej Brytanii. Został profesorem uniwersytetów w Londynie i w Oxfordzie, opublikował liczne prace naukowe, w tym między innymi głośną syntezę historii Polski, która doczekała się wielu wydań również w naszym kraju.

Książka Daviesa o wojnie polsko-sowieckiej odbiła się szerokim echem w środowiskach polskiej emigracji politycznej w Wielkiej Brytanii, natomiast w kraju, na skutek działającej wówczas cenzury, szczególnie uczulonej na problemy dotyczące stosunków polsko-rosyjskich i polsko-sowieckich, nie mogła zostać opublikowana, a nawet w sposób obiektywny zrecenzowana. Sama wojna polsko-sowiecka była w czasach PRL tematem tabu, omijanym lub co najmniej pomniejszanym i deformowanym nawet w podręcznikach historii Polski.

Głośne były również polemiki Piłsudskiego z Biurem Historycznym WP w związku z publikacjami na temat Bitwy Warszawskiej i autorstwa planu polskiej kontrofensywy. Zarówno w Polsce, jak i w ZSRR, w latach dwudziestych i trzydziestych na temat wojny polsko-sowieckiej opublikowano więc znaczną ilość dokumentów, pamiętników i opracowań, które w sposób skrupulatny zostały wykorzystane przez Normana Daviesa. Podstawę jego książki stanowią również polskie, sowieckie i brytyjskie dokumenty archiwalne, w tym między innymi akta pochodzące z kancelarii ówczesnego premiera brytyjskiego Lloyda George'a, którego politykę wobec Polski autor ocenia zresztą bardzo krytycznie. Ta obszerna baza źródłowa i bibliograficzna dzieła pozwoliła Normanowi Daviesowi na precyzyjne przedstawienie wydarzeń oraz trafną i dogłębną ich ocenę. Jego sądy są ostrożne i wyważone, poparte bogatą i rozległą dokumentacją; świadczą też o świetnym opanowaniu warsztatu historycznego iwysokiej kulturze naukowej autora.

Układ książki Normana Daviesa jest chronologiczny. W kolejnych sześciu rozdziałach autor omawia sytuację Polski po zakończeniu wojny światowej i Rosji sowieckiej w czasie trwającej jeszcze wojny domowej, przedstawia przyczyny konfliktu polsko-sowieckiego, działania wojenne 1919 i rokowania pokojowe, prowadzone przez obie strony na przełomie lat 1919/1920. Analizuje plany federacyjne Piłsudskiego, jego układ z Petlurą, ofensywę polską na Kijów oraz stosunek mocarstw zachodnich do tego przedsięwzięcia.

Dalsze trzy rozdziały zostały poświęcone działaniom wojennym w okresie czerwiec-październik 1920. Ilustrują więc one przebieg ofensywy Armii Czerwonej na Ukrainie i Białorusi, marsz wojsk Tuchaczewskiego w kierunku Warszawy i dolnej Wisły, a następnie zwycięskie natarcia wojsk polskich - bitwę warszawską, bitwę nad Niemnem, walki z Konną Armią Budionnego pod Lwowem i Zamościem oraz rozejm, rokowania pokojowe i kompromisowy traktat pokojowy w Rydze.

Obszernie omówiono reakcję innych państw na wojnę polsko-sowiecką oraz problem zagranicznej pomocy materiałowej dla Polski. Ostatni (siódmy) rozdział książki, zatytułowany "Reperkusje", zajmuje się bliższymi i bardziej dalekosiężnymi skutkami wojny polsko-sowieckiej, zarówno dla obu krajów zaangażowanych w konflikcie, jak też dla całej Europy oraz ruchu komunistycznego. Jak słusznie stwierdza autor, klęski Armii Czerwonej przyczyniły się do przynajmniej czasowego zarzucenia koncepcji eksportu rewolucji proletariackiej do innych krajów przy pomocy sił zbrojnych.

Ćwierćwiecze, jakie dzieli londyńskie wydanie pracy Normana Daviesa od obecnej polskiej edycji, nie spowodowało dezaktualizacji książki. Likwidacja cenzury umożliwiła wprawdzie historykom polskim ponowne podjęcie badań nad wojną polsko-sowiecką lat 1919-1920 i ukazała się już na ten tem at pewna liczba nowych publikacji, nie podważają one jednak głównych tez autora, jego ustaleń i ocen. Nie zdołał on co prawda całkowicie uniknąć pewnych niedokładności i pomyłek, zwłaszcza przy opisie działań wojennych i życiorysach niektórych osobistości, jednak niedociągnięcia owe nie mają zbyt poważnego charakteru. Książka Normana Daviesa, napisana z wielkim talentem, stanowi chyba najlepszą monografię na temat wojny polsko-sowieckiej lat 1919-1920.